`ı.abdülhamit` ve `nakşidil valide sultan`\'ın, 1785\'te doğmuş, 1808-1839 yıllarında osmanlı tahtına oturmuş olan oğullarıdır.
amcası `ııı. selim`\'in eğitimine büyük önem verdiği ıı. mahmut, cesur, temkinli, sabırlı ve azimliydi; edebiyat, müzik, yazı ve topçuluk alanlarında iyi bir eğitim almıştı.

müziğe karşı özel ilgisi olan ıı. mahmut, tambur ve ney çalabilen büyük bir bestekârdır. günümüze yirmi altı adet bestesi ulaşmıştır. şiire olan merakı da bilinen ıı. mahmut adli mahlası ile şiirler yazmıştır.

usta bir sedefkâr ve hattattır. ava ve spora olan merakı yüzünden; okçuluk, tüfek atma, güreş ve binicilik gibi sporlarla yakından ilgilenmiştir. eğitim ve öğretimi en üst seviyeye çıkarmak için avrupa\'dan hocalar getirtmiş ve ilk defa avrupa devletlerine öğrenci göndertmiştir ki bu öğrenciler daha sonra eğitimlerini tamamladıktan sonra ülkeye geri dönüp jön türkler\'i oluşturacaklardır.

kendi portresini yaptırarak devlet dairelerine astırmıştır. halk arasında dolaşmayı ve dertlerini dinlemeyi gerekli görmüş, yaptığı ıslahatları halka yönelik ve ilerici olma adına gerçekleştirmiştir.

ülkenin kalkınmasının eğitim ve teknoloji ile gerçekleşebileceğini anlayan ve ona göre yol çizmeye çalışan bir padişahtır. yaptırdığı ilim, sanat eserleri, hayır kurumları ve sosyal müesseseleri ile ülkeyi imar etmiştir. köklü değişikliklere imza atan ıı. mahmut yeniçeri ocağını kaldırmıştır. (bkz: Vaka-i Hayriye) ki yapılan ıslahatları engelleyen ve devlete artık külfet olan bu ocak bir çok padişahı da tahtından ve canından etmiştir.

ıı. mahmut yeniliklerle dolu hayatına 1839 yılında veda etmiştir.