gilles deleuze\'un iki ciltlik \"sinema\" eserinin birinci cildinde amerikan sinemasını incelerken cassavetes ile birlikte incelediği iki amerikalı yönetmenden biri olan büyük gerçekçi amerikan.
adam yarım asırdan da önce 12 angry men gibi bir şaheser bırakıyor fakat günümüz popüler kültürünün etkisindeki kitle film üzerinden metafor kasmaktan lumet'in yeteneklerine hiç değinmiyor bile. serpico ve dog day afternoon gibi 70'lere damga vurmuş, al pacino'nun oyunculukta kariyer zirvelerine ulaştığı filmler var fakat bir bakıyorsun bizim ülkemizde al pacino the godfather serisinden ibaret. long day's journey ınto night, network, prince of the city gibi sağlam filmlere imza atmıştır. neyse bu konuda biraz doluyum o kadar, kitlesel hareket diyerek ustayı konuşmaya başlayalım.

kariyeri boyunca, marlon brando, katharine hepburn, ingrid bergman, al pacino, henry fonda, sean connery, rod steiger, james mason, sophia loren, vanessa redgrave, paul newman gibi sinema tarihinin en başarılı oyuncuları ile çalışmıştır. bu tarz büyük oyuncuları idare etmek, yönlendirmek ve bir şekle sokmak ciddi yetenek isteyen bir iştir.

lumet, 20. yüzyıl amerika'sının ki özellikle new york'un hem canlılığının hem de çürümesinin ruhlu tarihçisi gibidir adeta. tiyatro kökenlidir ki bu özelliğini, sokaklarının havasını soluduğu manhattan, bronx, brooklyn, queens gibi new york yozlaşmışlığının en net görüldüğü yerleri tüm gerçekliğiyle beyazperdeye aktararak kullanır. filmleri genellikle adalet, gerçeklik, sadakat veya insanın insana uyguladığı vahşet gibi ahlaki temalar ve bozulmalar etrafında inşa edilir.
hatta bir röportajında kendisine; ''adalet metaforunu neden bu kadar çok kullanıyorsunuz?" diye soru geldiğinde lumet, ''çok basit bir sözle başlayalım: eğer yasa çalışmazsa, bir demokraside hiçbir şey yürümez. her şeyin temeli budur. new york'un en zorlu bölgelerinde fakirlik içinde büyüdüm ve şimdi neden mi adaletle çok ilgileniyorum, çünkü o zamanlar etrafta çok fazla adaletsizlik görmüştüm."

diğer yandan bir karşılaştırma yapacak olursak lumet'in sokakları en az scorsese'ninki kadar acımasızdır fakat farklı olarak çok daha sade ve gerçekçidir. aslında bir nevi kendini bir yönetmenden daha çok toplumun politik ve sosyal meselelerine eğilen ve bunu kendine bir misyon olarak yükleyen bir tarz benimser. en iyi filmlerinde toplumsal çatışmalarının altında, sevgi ve aklın nihayetinde insan ilişkilerinde galip geleceği, hukuk ve adaletin sonunda tecelli edeceği inancı yatar.

lumet'in kahramanları ister bir jüri üyesi olsun, isterse beceriksiz bir soyguncu olsun, sürekli bir çözüm bulma çabası içinde içgüdülerini ve sezgilerini takip ederler. burada lumet'e göre önemli olan bu adamların eylemlerinin doğru mu yanlış mı olduğu değil, eylemlerinin gerçek olup olmadığıdır. bu eylemler bireyin vicdanı tarafından haklı çıkarılırsa, bu, kahramanlarına başkalarının baskılarına, suistimallerine ve adaletsizliklerine katlanmak için alışılmadık bir güç ve cesaret verir.
örneğin, frank serpico, arkadaş grubuna karşı gelmesinde ve kendi ahlaki değerlerini korumasında mükemmel bir lumet kahramanıdır. keza 12 angry men'deki ünlü 8. jüri üyesi de kendi vicdanını takip ederek tüm toplumu etkilemiştir.

kendisi de yine bu konuda şunları söyler: ''asi karakterleri seviyorum çünkü statükoyu kabul etmemek, vicdana sığacak biçimde olması gerektiği gibi kabul etmek, insan ilerlemesinin ve dramanın temel alanıdır.''

amerikan sinemasına katkılarıyla ve daha da önemlisi toplumsal sorunların eleştirisindeki cüretkar tavırlarıyla tarihin en iyi yönetmenleri arasında adı daima yaşayacaktır. son olarak lumet'in 10 favori filmi: kaynak

(bkz: the best years of our lives) ( william wyler / 1946)
(bkz: fanny och alexander) ( ingmar bergman /1982)
(bkz: the godfather) ( francis ford coppola /1972)
(bkz: the grapes of wrath) ( john ford /1940)
(bkz: intolerance) ( d.w. griffith /1916)
(bkz: la passion de jeanne d'arc) (carl theodor dreyer /1928)
(bkz: ran) ( akira kurosava /1985)
(bkz: roma (federico fellini filmi)) ( federico fellini /1972)
(bkz: singin’ in the rain) ( gene kelly /1952)
(bkz: 2001 a space odyssey) ( stanley kubrick /1968)